Wchodzisz na strych, stajesz pod ścianą i... uderzasz głową w krokiew. To właśnie ona – a raczej jej brak lub znikoma wysokość – jest największym wrogiem adaptacji. Mowa o ściance kolankowej.
W starych domach (np. kostkach z lat 70.) często w ogóle jej nie ma, a dach opiera się bezpośrednio na stropie (więźba płatwiowo-kleszczowa). Wtedy Twój "pokój" to trójkąt, w którym chodzisz tylko środkiem.
Czy można to zmienić? Tak. Czy to łatwe? Nie. Czy warto? To zależy. W ostatniej części naszej trylogii o adaptacji poddasza bierzemy na warsztat ten kluczowy element konstrukcyjny, który decyduje o tym, czy na górze zmieścisz łóżko, czy tylko posłanie dla psa.
Co to jest ścianka kolankowa?
Najprościej: to ta niska ścianka zewnętrzna na poddaszu, na której opiera się dach. Stoi ona na wieńcu stropowym, a na niej leży murłata (o której pisaliśmy przy okazji więźby).
Jej wysokość determinuje tzw. sferę martwą poddasza – czyli przestrzeń przy podłodze, gdzie jest tak nisko, że nic się nie mieści.
Magia centymetrów – jaka wysokość jest idealna?
Wysokość ścianki kolankowej to kompromis między funkcjonalnością a wyglądem domu (proporcjami).
1. Poniżej 70 cm (lub brak ścianki)
To dramat inwestora. Funkcjonalność takiego rozwiązania jest praktycznie zerowa – przy ścianie nie da się nic ustawić, nawet łóżko się nie zmieści, ponieważ przy wstawaniu głowa uderzałaby w skos,
a pod skosami można wykonać jedynie schowki („kantyorki” na walizki). Dodatkowo powierzchnia użytkowa jest drastycznie mała, ponieważ liczy się ją dopiero od wysokości 1,90 m, co przy tak niskiej ściance oznacza, że pas faktycznie użyteczny zaczyna się dopiero około 1–1,5 metra od ściany.
2. 80 - 110 cm (Standard adaptacyjny)
To najczęstszy cel remontów, ponieważ funkcjonalność takiego rozwiązania jest dobra – przy ściance o wysokości około 90 cm można swobodnie ustawić łóżko, biurko pod oknem połaciowym lub niską komodę, a także bez problemu zmieści się wanna. Dodatkowo zapewnia ono wysoki komfort użytkowania, ponieważ do ściany można podejść niemal wyprostowanym, o ile nie ma się około dwóch metrów wzrostu.
3. Powyżej 150 cm
To już niemal pełne piętro, które zapewnia idealną funkcjonalność – bez problemu można ustawić szafy, meble kuchenne czy kabinę prysznicową. Minusem może być wygląd budynku, ponieważ przy stromym dachu dom może stracić swoje proporcje i sprawiać wrażenie „wieży” lub „grzyba”.
Podnoszenie ścianki – operacja na otwartym sercu
Jeśli Twój strych ma ściankę 30 cm, pewnie myślisz: "Dojmuję z dwa pustaki i będzie super". Stop! To jedna z najbardziej skomplikowanych operacji w budownictwie.
Dlaczego to trudne?
- Demontaż dachu: nie da się podnieść ścianki bez zdjęcia całej więźby dachowej. Musisz rozebrać dach, zdjąć krokwie, wymurować podwyższenie, wylać nowy wieniec żelbetowy i postawić dach na nowo. To de facto budowa nowego dachu.
- Konstrukcja: ścianka kolankowa to nie jest zwykła ścianka działowa. Działają na nią potężne siły rozporowe od dachu (krokwie pchają ją na zewnątrz). Jeśli tylko domurowujesz pustaki na starym wieńcu i nie zrobisz solidnych słupków żelbetowych (trzepieni) kotwionych
w stropie, dach może... wypchnąć ścianki na ogród. Widok "rozjechanego" domu to koszmar inżyniera.
Aspekt prawny – pułapka "zmiany kubatury"
Wielu inwestorów myśli, że podniesienie dachu to "remont". Błąd.
[!IMPORTANT] Podniesienie ścianki kolankowej jest traktowane jako przebudowa lub rozbudowa, ponieważ zmienia wysokość budynku, jego kubaturę oraz kształt bryły. W takim przypadku konieczne jest pełne Pozwolenie na Budowę – samo zgłoszenie nie wystarczy. Trzeba mieć projekt budowlany wykonany przez architekta, zatrudnić kierownika budowy i przejść całą procedurę urzędową. Samowola budowlana, nawet „podniesienie o 40 cm”, jest łatwa do wykrycia (sąsiad zauważy, że dom urósł) i bardzo trudna do zalegalizowania.
Alternatywa: przedścianka (ślepa ścianka)
Jeśli nie chcesz (lub nie możesz) ruszać konstrukcji dachu, a ścianka jest za niska, rozwiązaniem jest przedścianka z płyt gipsowo-kartonowych.
Budujesz ściankę szkieletową odsuniętą od krawędzi dachu tak, by uzyskać te upragnione 90-100 cm wysokości.
- Zaleta: tanio, szybko, brak ingerencji w konstrukcję, brak pozwoleń (to element wykończenia).
- Wada: tracisz powierzchnię podłogi. Za ścianką powstaje pusta przestrzeń.
- Tip: wykorzystaj tę przestrzeń! Zrób w przedściance drzwiczki rewizyjne lub głębokie schowki (szuflady) wsuwane w "martwą strefę". To idealne miejsce na rzeczy sezonowe, narty czy ozdoby choinkowe.
Adaptacja a podatki i odbiór
Na koniec ważna kwestia formalna. Zmieniając strych (powierzchnia nieopodatkowana lub nisko opodatkowana) na poddasze mieszkalne, zwiększasz powierzchnię użytkową domu.
- Podatek od nieruchomości: wzrośnie (będziesz płacić za metry na górze).
- Odbiór budynku: po zakończeniu adaptacji (jeśli była na pozwolenie) musisz złożyć zawiadomienie o zakończeniu budowy. Geodeta zrobi nową inwentaryzację (zmierzy dom po obrysie, jeśli doszło ocieplenie, i zmierzy wysokość).